Achillesstraat 89, 1076 PX Amsterdam info@theatercolleges.nl +31 6 21825691

Theater Colleges

Jeroen Smit

Theatercollege Jeroen SmitEen theatercollege over leiderschap van een gedreven onderzoeksjournalist

Het is maandagavond 6 januari, de Wim Zonneveld is goed gevuld, opvallend veel mannen strak in het pak, inclusief stropdas. Het is bij ieder Theatercollege leuk om te zien dat een heel ander publiek op het college af komt. Maar toch zijn er ook mensen die altijd komen, zo blijkt als moderator Harry Starren de zaal welkom heet en zich afvraagt of er mensen zijn die de -tot nu toe- alle theatercolleges hebben gezien: “Ja echt? Dit is uw vierde keer? Waarom? O u had de kaartjes al?” “Ik vraag me altijd af wie de jongste is in de zaal. Bij André Kuipers hadden we kinderen van acht, maar ik kan me niet voor stellen dat die er vandaag weer zijn. Papa? Mag ik vanavond mee naar Jeroen Smit?”

De sfeer zit er gelijk in, dat kun je aan Starren wel overlaten. Maar ook Jeroen Smit is een humorvolle man, zo blijkt direct na zijn opkomst: “Dames en heren, bij een vorig theatercollege was er iemand die zich had gestoord aan de verschijning van Harry Starren, hij zou er wat shabby uitgezien hebben. Maar kijk nu eens! Strak in het pak, glimmende schoenen en keurig geschoren.”

Theatercollege Jeroen SmitJeroen Smit begint met te vertellen dat hij regelmatig voor publiek spreekt, maar dat vandaag toch anders is: “Alle mensen hier aanwezig hebben speciaal voor mij een kaartje gekocht, dat voelt toch anders. Een gezonde wedstrijdspanning zeg maar. Vandaag is een mix van theater en kennisoverdracht, een dunne lijn waar ik regelmatig overheen moet. Het mag niet te grappig worden, maar zeker ook niet te saai.”

Smit begint direct met een stelling: “Never waste a good crisis. Weet u wie dat gezegd heeft? Winston Churchill.” “Ja, het is nu precies het moment dat de crisis voorbij is. Zestig procent van de mensen denkt dat het nu beter gaat, of gelijk blijft. Dat was vorig kwartaal nog maar 45 procent, een spectaculaire groei dus. Mensen gaan weer dingen kopen, er is weer vertrouwen. Maar dat is ook vaak logisch hoor, die nieuwe bank of koelkast moet er uiteindelijk toch een keer komen. Zeker na zeven jaar crisis.”

Theatercollege Jeroen Smit“We gaan het vandaag vooral hebben over het nieuwe leiderschap dat nodig is om ons langs de grote problemen te leiden die we kennen in deze wereld. Het is gebleken dat we het in dat geval niet van de politiek moeten hebben, het probleem van politici is toch dat ze een te korte termijn hebben en de laatste jaren hiervan vooral met hun herverkiezing bezig zijn.” “We zullen het dus meer van de CEO’s van grote bedrijven moeten hebben, maar denk nou niet dat het alleen om de grote leiders gaat, het gaat ook over u! Dus comfortabel achterover zitten is er niet bij vanavond.”

De avond is qua opzet anders dan andere theatercolleges, Jeroen Smit gaat vandaag drie blokjes bespreken, waarna er direct vragen gesteld kunnen worden. Het eerste blokje gaat over ‘De wereld is een plek van markt en strijd’, waarin Smit de verhalen van Ahold en ABNAmro nog eens de revue laat passeren.

Theatercollege Jeroen SmitVerhalen dus over Rijkman Groenink en Cees van der Hoeven: “Als ik zijn naam noem beginnen een aantal mensen in de zaal al onrustig heen en weer te schuiven. Waarschijnlijk de mensen die waren ingestapt toen het aandeel Ahold 32 euro deed en er uit stapten toen het op twee euro dertig stond.” “Ahold wilde binnen een aantal jaar naar een omzet van 100 miljard groeien. Een duidelijk doel en een mooi rond getal ook, maar wel heel erg ambitieus. Het was de tijd van het camping-beleggen, iedereen had aandelen en ergens in de zomer stond de AEX boven de 1000 punten. Het enige dat werd gedaan was zoveel mogelijk overnames, maar op een gegeven moment was de hele raad van bestuur het gevoel met de markt volledig kwijt. Er was iedere maandag een ‘overname-lunch’. De heren dachten dat ze net onder god stonden, Van der Hoeven verzamelde alleen maar mensen om zich heen die net als hem dachten. Maar toen hem gevraagd werd wat een pak melk kost moest hij het antwoord schuldig blijven, er werd nog gewaarschuwd dat de heren kruideniers waren, maar ze waren het spoor volledig bijster.”

“En ook bij ABN Amro zag je hetzelfde probleem. Een megalomaan apparaat dat alleen maar aan omzet dacht. De core-business van de bank werd zelfs overboord gezet; Groenink schafte op een gegeven moment zelfs het bezoek aan klanten af! Terwijl ze bankiers zijn, oud ABN bestuursvoorzitter zei het al ‘als je winst wil maken dan moet je in het bedrijfsleven gaan werken.’ Eigenlijk zou boven iedere salarisbrief van een bankier nu een zin moeten staan dat dit mogelijk is gemaakt met dank aan de Nederlandse belastingbetaler.”

Theatercollege Jeroen SmitEn zo is het tijd voor de eerste stelling van de avond: ‘Helaas is de wereld een plek van markt en strijd’ waarop er uit de zaal diverse op- en aanmerkingen volgen. Zo weet iemand te melden dat dit proces helaas niet te veranderen is, maar we moeten waken voor een het ontbreken van moraal: “Zonder moraal besef kan de markt niet functioneren.”

Een andere reactie: “Als ik bij de slager kom verwacht ik dat hij een vakslager is, als ik bij de kapper kom verwacht ik een kapper met een diploma, maar bij een bank hebben ze altijd iets anders geleerd, bedrijfskunde bijvoorbeeld.” Smit: “Inderdaad, bij een goede bankier zou je je veilig moeten voelen, maar dat is onvoldoende gebeurd; we zijn jarenlang verneukt door die sector.”

Een dame achterin de zaal: “Is het niet gewoon het probleem dat het allemaal mannen zijn? En vaak nog hetzelfde type man?” Smit: “Ja, dat is inderdaad opvallend. Ze houden hun eigen wereld in stand. Tijd om dat te doorbreken.”

Theatercollege Jeroen SmitTijd voor het tweede blok met als titel ‘Niemand kan succesvol zijn in een wereld die faalt’. Smit: “Dat is een stelling van Feike Sijbesma van DSM. En eigenlijk zegt hij dus ‘ik hou me aan de wet, maar verder niets’ dat kan niet. Want het zijn juist de managers die zich moeten ontfermen over de wereld waarin het gebeurd, juist zij, de mensen die mondiaal opereren, zullen dit moeten oppakken.”

“Het kantelpunt was de val van de Muur, het ene systeem had toen gewonnen van het andere, vrije marktwerking was het nieuwe toverwoord, maar dat gaat het toch niet redden. Want zaken als milieuproblemen worden dan niet opgepakt. De opwarming van de aarde wordt echt een probleem als het in dit tempo doorgaat. Misschien niet voor ons, maar wel voor onze kinderen. We gooien nu 10% van de groente weg die wordt gekweekt omdat deze er niet goed uit ziet. Belachelijk! Daarom zijn initiatieven als ‘kromkommer.com’ dat een ‘krommunity’ gaat starten zo goed. Mensen moeten steeds bewuster worden dat we met z’n allen verantwoordelijk zijn voor deze wereld. Zeker als je de schattingen leest dat er 3 miljard mensen bij komen die net zoveel gaan consumeren als wij, de Westerse wereld, nu doen.”

“Als we grote problemen willen oplossen, dan moeten we het nu echt gaan doen. We moeten van Short term capitalism naar long term capitalism. Als de burgers gaan inzien wat hun beslissingen voor gevolgen hebben, dan is er toekomst. We willen ons geweten niet langer teisteren met slechte inkopen toch? Paul Polman, de CEO van Unilever, zegt het ook. Ze willen over een jaar of wat volledig duurzaam zijn, de afvalberg met een derde verlagen en meer goede voornemens. Als je hem vraagt hoe hij dat voor elkaar denkt te krijgen dan zegt hij heel eerlijk dat hij het niet precies weet, maar we zullen wel moeten.”

“Er zijn al veranderingen gaande, autodelen wordt steeds normaler. Een huis kopen is geen must meer, huren is het nieuwe kopen. Wie koopt er nog cd’s, we gebruiken Spotify. Gebruik is belangrijker dan bezit. We kunnen niet delen, maar we zullen wel moeten.”

En daarmee is het tijd voor de volgende stelling: ‘Economie van delen wordt snel belangrijker (en mogelijker)’. En dus is het weer tijd voor Harry Starren die de vragen uit het publiek gaat verzamelen: “Wat zie je er toch prachtig uit Harry!” Maar Starren laat zich niet van de wijs brengen en neemt de vragen en opmerkingen in ontvangst, soms met een lach: “Ik zag daar iemand heel instemmend knikken toen je dat zei Jeroen. Maar dat kan natuurlijk ook een ernstige aandoening zijn.”

Theatercollege Jeroen SmitDe opmerkingen uit het publiek gaan vooral over het meedenken van de consumenten: “Weet je wel zeker dat een consument niet langer voor een plofkip kiest? In deze tijd?’ en ook over de rol van grote bedrijven: “We hebben het wel de hele tijd over multinationals, maar ongeveer de helft van de bedrijven zijn zogenaamde familiebedrijven.” Smit: “Ja, er zijn heel veel familiebedrijven, die natuurlijk ook een rol spelen. Maar het voordeel van zo’n bedrijf is dat de lange termijn daar sowieso een gegeven is. Die zijn nu al bezig met continuïteit en opvolging. Dit soort bedrijven kan zeker lokaal een grote rol spelen.” “Het is in tijden van crisis inderdaad lastig om duurdere keuze’s te maken, maar door transparantie en inzicht ga je op een gegeven moment echt inzien dat je niet langer een plofkip wil bijvoorbeeld. Dan maar een dag geen vlees.”

Harry Starren doet ook nog een duit in het zakje: “Bezit delen, ik ben benieuwd of dat ook met partners kan.”

Theatercollege Jeroen SmitHet derde en laatste deel heeft als titel ‘Nieuw leiderschap staat in het teken van verbinding’. Jeroen Smit: “Rijkman Groenink vond zichzelf de slimste, bij een meeting keek hij eens om zich heen en zei ‘ik heb het al gezien, er is hier niemand slimmer dan ik, dus gaan we naar mij luisteren of ik naar jullie?’. Dat was de manier van leidinggeven aan in de vorige eeuw. Maar nu hebben meer dan 50% van de mensen een HBO plus opleiding, terwijl dat begin vorige eeuw nog slechts vijf procent was. En ik heb eerder al verteld dat bestuurders geen idee hadden wat voor soort bedrijf ze leidden, het zal anders moeten. De baas van een ziekenhuis zou een arts moeten zijn. De directeur van een school zou toch af en toe voor de klas kunnen staan? Mark Rutte heeft er ook tijd voor, dus waarom niet?”

“Je ziet allemaal interessante bedrijfsvoeringplannen, bijvoorbeeld eentje waar alle 30 werknemers vijf procent van hun salaris aan een ander mogen geven, of aan meerdere collega’s. Eerst gaan ze proberen het allemaal door te geven, zodat iedereen er beter van wordt, maar uiteindelijk gaan ze het geven aan de personen die het ook echt verdienen. Wat denk je dat er gebeurt als iemand twee jaar lang niets extra’s krijgt? Daar is geen ontslagvergoeding voor nodig, dat kan ik u verzekeren. En een manager ook niet.”

“De traditionele leiding van een bedrijf moet echt anders, er moet meer diversiteit zijn, maar helaas houdt het ‘old boys network’ elkaar in stand. Kijk maar als een vrouw en een man solliciteren op dezelfde functie, dan zal de man zeggen dat hij het allerliefst 30 uur per dag werkt en er helemaal klaar voor is. Hij is ‘born-ready’ en dan zal de vrouw antwoorden dat ze graag hard werkt, maar toch ook rekening met de kinderen moet houden en de nieuwe functie helemaal ziet zitten, maar misschien op een aantal aspecten wel een uitdaging ziet. Dan is de keuze dus snel gemaakt. Als we in dit tempo doorgaan zal een beetje diversiteit in de top van het bedrijfsleven pas in 2090 een feit zijn. En dan bedoel ik dus niet van die mannen met een rok aan, want die breken wel door, maar zorgen niet voor diversiteit.”

Theatercollege Jeroen SmitWe kunnen nog wat leren van landen als Spanje en Duitsland, daar hebben ze nu een quotum die dat regelt. Het is een nare beslissing, maar hard nodig, anders wordt het nooit wat. Als we eenmalig zorgen dat in iedere Raad van Commissarissen 30% vrouw zit, dan is er toekomst. Die zijn verantwoordelijk voor het aanstellen van de raad van bestuur, waar diversiteit dus ook gegarandeerd is.”

Waarmee we aanbelanden bij de laatste stelling: ‘Mannelijke leiders maken plaats voor vrouwelijke leiders’ Een levendige discussie tussen podium en zaal is het gevolg, waarbij vooral de opmerking dat ‘de mannen in de raad van bestuur van zichzelf allang denken dat ze heel divers zijn’ tot grote hilariteit leidt.

Na een levendige discussie over mannen en vrouwen is het tijd voor de afsluiting, waarin Jeroen Smit de zaal nog een tip geeft: “Lees allemaal het boek ‘the honest truth about dishonesty’ van Dan Ariely. Het zal je ogen openen!”

En daarmee is het vierde theatercollege ten einde, het was een leerzame, humorvolle en inspirerende avond met dank aan een bevlogen Jeroen Smit.

Uiteraard hebben we meer foto’s van het theatercollege van Jeroen Smit.